Semɛnt adwumayɛbea ahorow te sɛ nea wɔada no adi wɔ ha no yɛ mframa bɔne a ɛma wim tebea yɛ hyew fibea titiriw. Nanso efĩ yi bi betumi adan pɛtro foforo. Wobetumi de saa nkyene yi asie dwoodwoo mfe du du pii anaa nea ɛboro saa.
Eyi yɛ asɛm foforo a ɛwɔ nsɛm a ɛtoatoa so a ɛhwɛ mfiridwuma ne nneyɛe foforo a ebetumi ama wim nsakrae ayɛ brɛoo, atew ne nkɛntɛnso so, anaasɛ aboa mpɔtam hɔfo ma wɔagyina wiase a ɛresakra ntɛmntɛm no ano.
Dwumadi ahorow a ɛma mframa bɔne a wɔfrɛ no carbon dioxide (CO2), mframa a ɛtaa ma wim yɛ hyew fi mu ba no boa ma Asase so wim yɛ hyew. Adwene a ɛne sɛ wobeyi CO2 afi mframa mu na wɔde asie no nyɛ ade foforo. Nanso ɛyɛ den sɛ wobɛyɛ, titiriw bere a nkurɔfo tumi tɔ. Nhyehyɛe foforo bi di CO2 efĩ ho haw no ho dwuma wɔ ɔkwan foforo kakra so. Ɛde nnuru dan mframa a ɛma wim yɛ hyew no ma ɛdan pɛtro.
Wɔ November 15 no, nhwehwɛmufo a wofi Massachusetts Institute of Technology (MIT) a ɛwɔ Cambridge no tintim nea efii mu bae a ɛyɛ nwonwa no wɔ Cell Reports Physical Science nsɛmma nhoma mu.
Wɔakyekyɛ wɔn nhyehyɛe foforo no mu abien. Ɔfã a edi kan no hwehwɛ sɛ wɔdan carbon dioxide a efi mframa mu ma ɛbɛyɛ molecule bi a wɔfrɛ no formate de ayɛ pɛtro. Te sɛ carbon dioxide no, carbon atɔm biako ne oxygen atɔm abien, ne hydrogen atɔm biako nso wɔ formate mu. Formate nso kura nneɛma afoforo pii. Nhwehwɛmu foforo no de formate nkyene a wonya fi sodium anaa potassium mu na edii dwuma.
Hydrogen, mframa a etumi hyew a egye nsu afiri ne nsukorabea a nhyɛso wom na wɔde fa pɛtro nkwammoaa dodow no ara na ɛyɛ adwuma. Nanso, pɛtro nkwammoaa nso tumi de formate di dwuma. Sɛnea Li Ju, nneɛma ho nyansahufo a odii nhyehyɛe foforo no anim yɛɛ no kyerɛ no, ahoɔden a ɛwɔ formate mu a wotumi de toto hydrogen ho. Li Ju kae sɛ formate wɔ mfaso ahorow bi sen hydrogen. Ɛyɛ nea ahobammɔ wom na enhia sɛ wɔde sie wɔ nhyɛso kɛse mu.
Nhwehwɛmufo a wɔwɔ MIT yɛɛ pɛtro cell bi a wɔde bɛsɔ formate a wɔde carbon dioxide yɛ no ahwɛ. Nea edi kan no, wɔde nkyene no fraa nsu mu. Afei wɔde afrafrade no guu pɛtro afiri mu. Wɔ pɛtro nkwammoaa no mu no, formate no gyae ɛlɛtrɔnik ahorow wɔ nnuru a ɛyɛ adwuma mu. Saa ɛlɛtrɔnik yi sen fii pɛtro nkwammoaa no electrode a enye no mu kɔɔ electrode a ɛyɛ papa no mu, na ɛmaa anyinam ahoɔden kwan bi wiei. Saa ɛlɛtrɔnik a ɛsen—a anyinam ahoɔden a ɛsen—no wɔ hɔ nnɔnhwerew 200 wɔ sɔhwɛ no mu.
Zhen Zhang, nneɛma ho nyansahufo a ɔne Li yɛ adwuma wɔ MIT no wɔ anidaso sɛ ne kuw no betumi ayɛ mfiridwuma foforo no kɛse wɔ mfe du mu.
MIT nhwehwɛmu kuw no de nnuru kwan bi danee carbon dioxide ma ɛbɛyɛɛ ade titiriw a wɔde yɛ pɛtro. Nea edi kan no, wɔde guu aduru bi a alkaline wom kɛse mu. Wɔpaw sodium hydroxide (NaOH), a wɔtaa frɛ no lye. Eyi kanyan nnuru bi a ɛma sodium bicarbonate (NaHCO3), a wonim no yiye sɛ baking soda.
Afei wɔsɔɔ anyinam ahoɔden no. Ɛlektrik ahoɔden no maa nnuru foforo bi yɛɛ adwuma a ɛpaapaee oxygen atɔm biara a ɛwɔ baking soda molecule no mu, na ɛmaa sodium formate (NaCHO2) gyaw. Ɛkame ayɛ sɛ wɔn nhyehyɛe no danee carbon a ɛwɔ CO2 mu nyinaa — bɛboro ɔha biara mu nkyem 96 — yɛɛ no nkyene yi.
Wɔkora ahoɔden a ehia na wɔayi oxygen no so wɔ nnuru a ɛwɔ formate mu no mu. Ɔbenfo Li kae sɛ formate tumi de saa ahoɔden yi sie mfe du du pii a ahoɔden a ebetumi aba no nhwere. Afei ɛma anyinam ahoɔden bere a ɛfa pɛtro afiri bi mu no. Sɛ anyinam ahoɔden a wɔde yɛ formate no fi owia, mframa anaa nsu mu anyinam ahoɔden mu a, anyinam ahoɔden a fiel cell no de ba no bɛyɛ ahoɔden fibea a ɛho tew.
Lee kae sɛ, sɛ yɛbɛma mfiridwuma foforo no ayɛ kɛse a, “ɛsɛ sɛ yɛhwehwɛ asase mu nneɛma a ɛdɔɔso a ɛyɛ lye.” Ɔsuaa ɔbotan bi a wɔfrɛ no alkali basalt (AL-kuh-lye buh-SALT) ho ade. Sɛ wɔde nsu fra a, abotan yi dan lye.
Farzan Kazemifar yɛ mfiridwumayɛfo wɔ San Jose Ɔman Sukuupɔn a ɛwɔ California. Ne nhwehwɛmu no twe adwene si carbon dioxide a wɔkora so wɔ nkyene a ɛwɔ asase ase mu. Ɔka sɛ carbon dioxide a wobeyi afi mframa mu no ayɛ den bere nyinaa ma enti ne bo yɛ den. Enti ɛyɛ mfaso sɛ wobɛdan CO2 ayɛ no nneɛma a wotumi de di dwuma te sɛ formate. Ka a wɔbɔ wɔ ade no ho no betumi atua ɛka a wɔbɔ wɔ nneɛma a wɔyɛ ho no ho ka.
Wɔayɛ nhwehwɛmu pii wɔ sɛnea wɔbɛkyere mframa bɔne a efi mframa mu no ho. Sɛ nhwɛso no, nyansahufo kuw bi a wɔwɔ Lehigh Sukuupɔn mu kaa ɔkwan foforo a wɔfa so yi mframa bɔne fi mframa mu na wɔdan no soda ho asɛm nnansa yi. Nhwehwɛmu akuw afoforo rekora CO2 so wɔ abotan soronko mu, na wɔredan no carbon a ɛyɛ den a afei wobetumi ayɛ ho adwuma ayɛ no ethanol, nsa a wɔde yɛ pɛtro. Saa nnwuma yi mu dodow no ara yɛ nketewa na ennya nnyaa nkɛntɛnso kɛse biara wɔ mframa bɔne a ɛdɔɔso a ɛwɔ mframa mu a wɔbɛtew so.
Mfonini yi kyerɛ ofie bi a carbon dioxide na ɛyɛ adwuma. Afiri a wɔada no adi wɔ ha no dan carbon dioxide (molekyule a ɛwɔ ahurututu kɔkɔɔ ne fitaa mu) ma ɛbɛyɛ nkyene a wɔfrɛ no formate (ahurututu a ɛyɛ bruu, kɔkɔɔ, fitaa, ne tuntum). Afei wobetumi de saa nkyene yi adi dwuma wɔ afiri a wɔde yɛ pɛtro mu de ayɛ anyinam ahoɔden.
Kazemifar kae sɛ ɔkwan a eye sen biara a yebetumi afa so ne sɛ “yebedi kan atew mframa a ɛma wim yɛ hyew a wɔtow gu no so.” Ɔkwan biako a wɔfa so yɛ saa ne sɛ wɔde ahoɔden a wɔyɛ no foforo te sɛ mframa anaa owia besi pɛtro a efi abo mu ananmu. Eyi yɛ nsakrae bi a nyansahufo frɛ no “decarbonization” no fã. Nanso ɔde kaa ho sɛ wim nsakrae a wobegyae no bɛhwehwɛ sɛ wɔfa akwan horow pii so. Ɔkae sɛ mfiridwuma foforo yi ho hia na ama wɔatumi akyere carbon wɔ mmeae a ɛyɛ den sɛ wɔbɛma carbon afi mu. Fa dade afiri ne semɛnte adwumayɛbea ahorow, sɛ yɛbɛbobɔ nhwɛso abien din a.
MIT kuw no nso hu mfaso a ɛwɔ so sɛ wɔde wɔn mfiridwuma foforo no ne owia ne mframa ahoɔden bɛka abom. Wɔayɛ batere a wɔde di dwuma wɔ amanne kwan so no sɛnea ɛbɛyɛ a ɛbɛkora ahoɔden so adapɛn pii wɔ bere koro mu. Awɔw bere mu owia hann a wɔde sie wɔ awɔw bere mu anaa nea ɛboro saa no hwehwɛ sɛ wɔfa ɔkwan foforo so. Lee kae sɛ: “Sɛ wode formate pɛtro di dwuma a, ɛnyɛ bere a wɔde sie mpo nkutoo bio. “Ebetumi ayɛ awo ntoatoaso.”
Ebia ɛrenhyerɛn te sɛ sika kɔkɔɔ, nanso “Metumi agyaw formate tɔn 200... ama me mmabarima ne me mmabea,” Lee kae, “sɛ agyapade.”
Alkaline: Asɛmfua a ɛkyerɛ nnuru bi a ɛyɛ hydroxide ions (OH-) wɔ aduru mu. Wɔsan frɛ saa nnuru yi alkaline (a ɛne acidic bɔ abira) na ne pH boro 7.
Aquifer: Abotan a ɛtumi kura nsuo a ɛwɔ asase ase. Asɛmfua no fa nsukorabea a ɛwɔ asase ase nso ho.
Basalt: Ogya bepɔw mu abotan tuntum a ɛtaa yɛ den yiye (gye sɛ ogya bepɔw bi a ɛpae gyaw mframa kotoku akɛse wɔ mu).
bond: (wɔ nnuruyɛ mu) nkitahodi a ɛyɛ fã bi a ɛtra hɔ daa a ɛda atɔm (anaa atɔm akuw) ntam wɔ molecule bi mu. Tumi ahorow a ɛtwetwe atɔm ahorow a wɔde wɔn ho hyɛ mu no ntam na ɛyɛ. Sɛ wɔyɛ nkitahodi ahorow wie a, atɔm ahorow no yɛ adwuma sɛ ade biako. Sɛ wɔbɛtetew atɔm a ɛka bom no mu a, ɛsɛ sɛ wɔde ahoɔden a ɛyɛ ɔhyew anaa mframa foforo ma molecule ahorow no.
Carbon: Nnuru bi a ɛyɛ abɔde a nkwa wom nyinaa nnyinaso wɔ Asase so. Carbon wɔ hɔ kwa wɔ graphite ne diamond kwan so. Ɛyɛ ade titiriw a ɛwɔ fango, limestone, ne petroleum mu, na etumi de nnuru bom ma ɛyɛ molecule ahorow pii a ɛsom bo wɔ nnuru, abɔde a nkwa wom, ne aguadi mu. (Wɔ wim tebea ho nhwehwɛmu mu) Ɛtɔ mmere bi a, ɛkame ayɛ sɛ wɔde asɛmfua carbon di dwuma de sesa carbon dioxide de kyerɛ nkɛntɛnso a adeyɛ, ade, nhyehyɛe, anaa adeyɛ bi betumi anya wɔ wim hyew a ɛbɛkyɛ so.
Carbon dioxide: (anaa CO2) yɛ mframa a enni kɔla a ɛnyɛ huam a mmoa nyinaa yɛ bere a oxygen a wɔhome no ne aduan a carbon pii wom a wodi no yɛ adwuma no. Carbon dioxide nso fi adi bere a wɔhyew nneɛma a nkwa wom, a pɛtro a efi abo mu te sɛ ngo anaa abɔde mu mframa ka ho no. Carbon dioxide yɛ mframa a ɛma wim yɛ hyew a ɛkyere ɔhyew wɔ Asase wim. Afifide nam photosynthesis so dan carbon dioxide ma ɛbɛyɛ oxygen na wɔde saa kwan yi yɛ wɔn ankasa aduan.
Semɛnte: Ade a wɔde kyekyere nneɛma abien bom, na ɛma ɛyɛ den ma ɛbɛyɛ ade a ɛyɛ den, anaasɛ gluu a ɛyɛ den a wɔde kyekyere nneɛma abien bom. (Adansi) Ade a wɔayam no yiye a wɔde kyekyere anhwea anaa abotan a wɔabubu bom ma ɛyɛ kɔnkrit. Wɔtaa yɛ semɛnte sɛ powder. Nanso sɛ ɛyɛ nsu pɛ a, ɛdan atɛkyɛ a ɛyɛ den bere a ɛyow no.
Nnuru: Ade a atɔm abien anaa nea ɛboro saa a wɔaka abom (a wɔakyekyere) wɔ dodow ne nhyehyɛe pɔtee bi mu na ɛyɛ. Sɛ nhwɛso no, nsu yɛ nnuru a hydrogen atɔm abien a ɛka oxygen atɔm biako ho na ɛyɛ. Ne nnuru a wɔde yɛ no ne H2O. Wobetumi de “nnuru” nso adi dwuma sɛ asɛmfua a ɛkyerɛ ade bi su a efi nneɛma ahorow a wɔde yɛ nneɛma ahorow ntam mu ba no su.
Chemical bond: Tumi a ɛtwetwe atom ahorow ntam a emu yɛ den ma nneɛma a ɛka bom no yɛ adwuma sɛ ade biako. Nneɛma bi a ɛtwetwe adwene yɛ mmerɛw, afoforo nso yɛ den. Ɛte sɛ nea nkitahodi nyinaa de atɔm ahorow bom denam ɛlɛtrɔnik a wɔkyɛ (anaasɛ wɔbɔ mmɔden sɛ wɔbɛkyɛ) so.
Nnuru a ɛyɛ adwuma: Adeyɛ a ɛfa ade bi molecule anaa ne nhyehyɛe a wɔsan hyehyɛ ho sen sɛ wɔbɛsakra wɔ honam fam tebea mu (sɛ nhwɛso no, efi ade a ɛyɛ den so kɔ mframa mu).
Chemistry: nyansahu baa dwumadibea a ɛsua nneɛma a ɛwɔ mu, ne nhyehyɛe, ne su, ne sɛnea ɛne ne ho di nkitaho. Nyansahufo de saa nimdeɛ yi sua nneɛma a wonnim ho ade, de san yɛ nneɛma a mfaso wɔ so pii, anaasɛ wɔyɛ nneɛma foforo a mfaso wɔ so ho nhyehyɛe na wɔyɛ. (of chemical compounds) Chemistry nso kyerɛ sɛnea wɔde aduru bi yɛ, ɔkwan a wɔfa so yɛ no, anaa ne su ahorow bi. Wɔfrɛ nnipa a wɔyɛ adwuma wɔ saa adwuma yi mu no sɛ nnuruyɛfo. (wɔ asetra ho nyansahu mu) tumi a nnipa tumi yɛ biako, ne wɔn ho wɔn ho di nkitaho, na wɔn ani gye wɔn ho wɔn ho fekubɔ ho.
Wim nsakrae: Nsakrae titiriw a ɛtra hɔ kyɛ wɔ Asase so wim tebea mu. Eyi betumi aba wɔ abɔde mu anaasɛ efi nnipa dwumadi ahorow mu, a nea ɛka ho ne pɛtro a efi abo mu a wɔhyew ne kwae a wotutu.
Decarbonization: kyerɛ nsakrae a wɔhyɛ da twe fi mfiridwuma, dwumadi ahorow, ne ahoɔden fibea ahorow a ɛde efĩ ba a ɛma mframa a ɛma wim yɛ hyew a egyina carbon so te sɛ carbon dioxide ne methane kɔ wim no ho. Botae no ne sɛ wɔbɛtew mframa bɔne a ɛde wim nsakrae ba no so.
Ɛlektrik: Ɛlektrik ahoɔden a ɛsen, a mpɛn pii no efi nneɛma nketenkete a ahoɔden bɔne wom a wɔfrɛ no ɛlɛtrɔnik a ɛkɔ so.
Ɛlektrɔnik: ade ketewaa bi a ɛwɔ ahoɔden bɔne a ɛtaa twa atɔm bi akyi fã; ɛno nso na ɛde anyinam ahoɔden kɔ nneɛma a ɛyɛ den mu.
Engineer: Obi a ɔde nyansahu ne akontaabu di dwuma de siesie ɔhaw ahorow. Sɛ wɔde asɛmfua mfiridwumayɛfo di dwuma sɛ adeyɛ asɛm a, ɛkyerɛ sɛnea wɔyɛ mfiri, ade, anaa adeyɛ bi a wɔde bedi ɔhaw anaa ahiade bi a wonnya nnii ho dwuma ho dwuma.
Ethanol: Nsã bi, a wɔsan frɛ no ethyl alcohol, na ɛno na wogyina so yɛ nsa te sɛ beer, bobesa, ne ahonhonsɛmdi. Wɔde di dwuma nso sɛ ade a wɔde yɛ aduru ne pɛtro (sɛ nhwɛso no, wɔtaa de pɛtro fra).
Filter: (n.) Biribi a ɛma nneɛma bi twam na ebi nso twam, a egyina ne kɛse anaa ne su afoforo so. (v.) Adeyɛ a wɔde paw nneɛma bi a egyina su ahorow te sɛ kɛse, density, charge, ne nea ɛkeka ho so (wɔ abɔde mu nneɛma mu) Screen, plate, anaa layer a ade bi a ɛtwetwe hann anaa mframa foforo anaasɛ ɛpaw sɛ esiw ne fã ahorow bi kwan sɛ ɛntwam.
Formate: Asɛmfua a wɔde frɛ formic acid, srade acid a wɔayɛ no oxidized no nkyene anaa esters. (Ester yɛ aduru a egyina carbon so a wɔde hydrogen atɔm a ɛwɔ acid ahorow bi mu a wɔde abɔde mu akuw ahorow bi si ananmu so. Srade ne ngo a ɛho hia pii yɛ srade acid ester ahorow a ɛwɔ abɔde mu.)
Fossil fuel: Petrol biara, te sɛ fango, petroleum (ngo a wɔmfa nhyehyɛ mu), anaa abɔde mu mframa, a wɔde mfe ɔpepem pii hyehyɛe wɔ Asase no mu fii mmoawa, afifide, anaa mmoa nkae a ɛreporɔw mu.
Petrol: Ade biara a ɛnam nnuru anaa nuklea adeyɛ bi a wɔahyɛ so so ma ahoɔden fi adi. Fango a efi abo mu (fango, abɔde mu mframa, ne ngo) yɛ pɛtro a wɔtaa de ma ahoɔden a ɛnam nnuru a ɛyɛ adwuma so fi adi bere a wɔayɛ no hyew (mpɛn pii no akodu baabi a ɛhyew).
Fuel cell: Afiri a ɛdannan nnuru ahoɔden ma ɛbɛyɛ anyinam ahoɔden. Petrol a wɔtaa de di dwuma ne hydrogen, a nea efi mu ba nkutoo ne nsu a ɛyɛ hyew.
Asase ho adesua: Asɛmfua a ɛkyerɛ biribiara a ɛfa Asase no honam fam nhyehyɛe, ne nneɛma, abakɔsɛm, ne nneɛma a ɛkɔ so wɔ so ho. Wɔfrɛ nnipa a wɔyɛ adwuma wɔ saa adwuma yi mu no sɛ asase ho animdefo.
Wiase nyinaa hyew: Asase so wim hyew nyinaa a ɛkɔ soro nkakrankakra esiane wim tebea a ɛma wim yɛ hyew nti. Nkɛntɛnso no fi carbon dioxide, chlorofluorocarbons, ne mframa afoforo a ɛkɔ soro wɔ mframa mu, a emu pii fi nnipa dwumadi mu.
Hydrogen: Ade a emu yɛ hare sen biara wɔ amansan yi mu. Sɛ́ mframa no, enni kɔla, enni huam, na ogya tumi hyew kɛse. Ɛyɛ pɛtro, srade, ne nnuru pii a ɛka bom yɛ ntini a nkwa wom no fã. Ɛyɛ proton (nucleus) ne electron a ɛtwa ho hyia.
Nneɛma foforo: (v. to innovate; adj. to innovate) Nsakrae anaa nkɔso a wɔyɛ wɔ adwene, adeyɛ, anaa ade bi a ɛwɔ hɔ dedaw mu ma ɛyɛ foforo, nyansa, ɛyɛ adwuma yiye, anaa mfaso kɛse.
Lye: Edin a wɔde frɛ sodium hydroxide (NaOH) aduru no titiriw. Wɔtaa de nhabannuru mu ngo anaa mmoa srade ne nneɛma afoforo fra lye de yɛ bar soap.
Nneɛma ho nyansahufo: Nhwehwɛmufo a osua abusuabɔ a ɛda ade bi atom ne molecule nhyehyɛe ne ne su nyinaa ntam. Ebia nneɛma ho nyansahufo bɛyɛ nneɛma foforo anaasɛ wɔbɛhwehwɛ nea ɛwɔ hɔ dedaw no mu. Sɛ wɔhwehwɛ ade bi su nyinaa mu te sɛ nea ɛyɛ den, ahoɔden, ne sɛnea ɛyɛ hyew no mu a, ebetumi aboa mfiridwumayɛfo ne nhwehwɛmufo afoforo ma wɔapaw nneɛma a eye sen biara a wɔde bedi dwuma foforo.
Molekyule: Atɔm kuw bi a anyinam ahoɔden nni mu a egyina hɔ ma nnuru a wɔde afrafra ketewaa bi. Atɔm ahorow biako anaa atɔm ahorow ahorow betumi ayɛ molecule ahorow. Sɛ nhwɛso no, oxygen a ɛwɔ mframa mu no yɛ oxygen atɔm abien (O2), na nsu yɛ hydrogen atɔm abien ne oxygen atɔm biako (H2O).
Efĩ: Ade a ɛde efĩ ba biribi te sɛ mframa, nsu, nnipa, anaa aduan. Nneɛma a ɛde efĩ ba no bi yɛ nnuru, te sɛ nnuru a wɔde kum mmoawa. Efĩ afoforo betumi ayɛ mframa a ɛbɔ, a ɔhyew anaa hann a ɛboro so ka ho. Wobetumi abu nwura ne mmoa afoforo a wɔba hɔ mpo sɛ ɛyɛ biofouling kwan bi.
Potent: Asɛmfua a ɛkyerɛ biribi a ano yɛ den anaa tumi wom paa (te sɛ ɔyare mmoawa, awuduru, aduru, anaa acid).
Renewable: Asɛmfua a ɛkyerɛ ade a wobetumi de asi ananmu daa (te sɛ nsu, afifide a ɛyɛ ahabammono, owia hann, ne mframa). Eyi ne nneɛma a wɔnyɛ foforo, a ɛwɔ nneɛma kakraa bi na wobetumi asɛe no wɔ ɔkwan a etu mpɔn so no bɔ abira. Nneɛma a wɔnyɛ foforo bi ne ngo (ne pɛtro afoforo a efi abo mu) anaa nneɛma ne aboɔden abo a wɔntaa nhu.
Bere a wɔde bɛkyerɛw: May-20-2025